DI ONTOK GRS minonowoli pomorintaan Sabah di 2020, pogun diti id ngangaon korotuon ikonomi di agayo gama-gama’ kootusan katatapan i amu’ ogirot om pomorintaan di olomog id timpu Warisan.
Ogumu’ kokitanan kopokito kinoiduanon di atalang. Ginayo ikonomi Sabah nokoinsiriba’ mantad RM85.6 bilion (2019) kuminaa RM77.8 bilion (2020) – kinorotuon somok RM8 bilion tooi -9.1%, nokoposili timpu 2018-2020 sabaagi iso’ timpu di bobos araat id sinusuyan kahandaman kawawagu ikonomi Sabah.
Kopoopuan nokosuang kuminaa Sabah pialatan 2018-2020 nga’ nokoinsiriba’ somok 40%, naamot rizab kousinan pogun narasak kuminaa do RM3.2 bilion po di 2019, nokoowit pipiro ababayan koburuon notingkadan poinponu’.
Asil pogun nga’ amu’ ogirot, miampai nopuhu Warisan kikiro no do RM4.2 bilion di 2019, amu’ nokosigampot rikoton toun-toun om nakapabanta’ Sabah kumaa kobolingkahangan ‘defisit’. Pipiro projik kosudong kigatang hinotusan riong ringgit noundarangan, naamot kotumbayaan tongo’ papaapu’ labus nokoinsiriba’ do agayo.
GRS nasansagan minonimpuun pomorintaan id koyuon ikonomi i nokotungkus ‘kubong’ agayo. Nga’ id timpu apat toun, koporintaan wagu diti okon nopo nokopononduli’ koyuon, nga’ nokoowit Sabah osodu’ lobi kogirot nung piadangon pogulu dilo’.
Maya’ ‘reformasi fiskal’ om pinonguludan kawagu kapapanaho’ nindopuan, Sabah id siriba’ GRS nakalantoi pinoposurat kinoinsawaton asil nakatalib 30% pialatan 2021-2024, miampai rikod nopuhu somok RM7 bilion di 2022 om RM7.6 bilion di 2023, iso’ mantad i bobos akawas doid Malaysia.
Tumanud Ruputan Luguan Audit Negara 2023, Sabah nokopokito nindikohon kousinan di ogirot miampai ‘Consolidated Fund’ kiginumu’ RM6.756 bilion di ko 31tw Kohopod om Duo 2023, naamot aset pogun nokosigampot RM9.1 bilion om kopoopuan pogun nadang id RM7.9 bilion.
Rizab kousinan pogun id siriba’ GRS nokosimbuat kuminaa RM8.6 bilion di 2024, kinoingkawason lobi 160% nung poidaron di timpu Warisan. Iti kointalangan atalang koponguludan fiskal di lobi kopulokis, otulid om ogirot.
Siktor kopoopuan nga’ nokosimbuat kawagu. Katatapan di ogirot id siriba’ GRS nokoimbayat lobi RM10 bilion kopoopuan mitilombus id tumau om gas, ‘hiliran’, ginoris wagu, pamansaian om nogi’ ponombuluyan.
Kinotondulionan kotumbayaan mangangapu’ diti sopisuai di timpu Warisan, ontok kinosunion ikonomi nokotodok pogulu ‘pandemik’ – mantad 8.15 (2017) kuminaa 1.5% (2018) om 0.7% po di 2019.
Katalib GRS minonowoli, kinosunion ikonomi nokoguli’ nokoinsonong: 1.5% (2021), 3.9% (2022), 1.3% (2023) om 1.1% (2024). Ginayo ikonomi nga’ nokoingakwas kawagu kuminaa RM84.3 bilion di 2024, ponokotanda’ kinotondulion di ogirot, okon ko’ nokoingkuri’ miagal di pinotondos do pembangkang.
Lobi koponsol, ikonomi Sabah kakal sumuni sundung id timpu ponguludan kawagu koyuon ikonomi lobi kiginoris asangal maya’ Palan Sondikoton Sabah Maju Jaya (SMJ).
Id timpu GRS minomorinta’, projik kogogonopan ‘kritikal’ i nokoumbal notingkadan noputan kawaug, kaampai talun-alun agayo, piromutan waig labus kakadayan om pinonuridongan kogogonopan ginumuan.
Maya’ ababayan SMJ, GRS pinopoindalan palan koburuon noulud, okon ko’ kikoyuon ‘ad-hoc’ miagal pogulu dilo’. Moningkanan do pomutanaman, pomorunan om ponombuluyan minongingkawas kosiwatan ikonomi rayat, naamot koburuon labus kakadayan nokopokito asil atalang.
Kaadangon pulitik i winonsoi do GRS nga’ nosili haal osuul pinonondulian ikonomi. Okon ko’ miagal di timpu Warisan i sasaru’ oumpadanan di piahawan kuasa’ saalom, GRS nakalantoi minonilombus pomorintaan di ogirot, nakapasaga’ koporintaan minoningkanan poinponu’ kumaa koburuon om kopoopuan.
Rayat Sabah noondo diti kokito sondiri’ kinosimbanon koongoiyon di atalang: mantad ikonomi nokoinsiriba’ kuminaa kinosunion ogirot, mantad amu’ katatapon katatapan kuminaa pomorintaan oulud, mantad projik notingkadan kuminaa koburuon po’ompus.
Id rikod naangayan diti, GRS okito nakapanampasi Sabah mantad kokusutan ikonomi i notungkusan om nokopo’iliu pogun id nimpohon lobi kogirot montok timpu dumontol.
GRS okon ko’ batos nopo – GRs nopo nga’ pili’ do rayat sabah montok kaadangon, komogoton om koburuon di otopot.
































