Haji Hajiji Haji Noor
KOTA KINABALU: Boyoon Montiri, Datuk Seri Haji Hajiji Haji Noor minoboros, Sabah nokoposurat rikod ginumu’ ‘output’ ikonomi bobos akawas kiginumu’ RM84.3 bilion di toun 2024, minonilombus koyuon kinoinsawaton ogirot pointonod 2021.
“Ginumu’ gatang pidagangan nga’ nakatalib do RM100 bilion soliaid tolu toun otuntud, miampai limunduk RM118 bilion di toun 2022, nokopokito piromutan ‘global’ tokou di mayo-gayo,” ka disio ontok ‘Jerayawara Dana Kopoopuan Miampai Malaysia (MyCIF) id Hotel Le Meridien, do hiti di tadau baino’. Boboroson disio binasa’ di Montiri Koburuon Pomorunan om Kopongindopuan, Datuk Phoong Jin Zhe.
Boyoon Montiri minoboros, kinosimbanon ikonomi Sabah kopoondos kopio.
“Mantad di songinan ikonomi i minomugamut id siktor osuul, nokoinggayo tokou nosili kuasa’ mogisusuai siktor. Siktor miagal ponombuluyan, pamansaian om surupukaraja’ noondo nosili posunduran om timpu dumontol tokou.
“Kopiongoi di sondikoton ikonomi Malaysia di lobi kagayo, tonggungan tokou kumaa kosunion kakal ogirot om iti okito id palan sondikoton limo toun Sondikoton Sabah Maju Jaya (SMJ) i winonsoi di 2021, mimpau tolu tukod osuul ilo’ nopo nga’ pomutanaman, pomorunan om ponombuluyan,” ka disio.
Hajiji minoboros, tingkananon Sabah noondo nokosimban kuminaa ‘pemprosesan hiliran’ om pomorunan rinuhangan gatang. Iti kaampai no Pibatosan Piuhupan Komersial (CCA) kisusuyan kahandaman miampai Petronas i minanahak Sabah lobi kogumu’ kogompitan om piilangan id siktor tumau om gas, nogi’ kopoburuan taman pomorunan wagu id Kota Belud, Beaufort om Kudat montok Taman Pomorunan Ikonomi Obulou i pikikiro koimbayat kopoopuan agayo.
Ka disio, pomutanaman kakal nosili posunduran agayo, om Sabah nooondo masaan popoinggayo pananaman parai, popointutun skim takaful tanom nogi’ moningkanan kumaa tanom kigatang akawas miagal ‘nenas MD2’.
“Palan wagu tokou ilo’ nopo nga’ ‘Revolusi Ikonomi Pomutanaman Labus Kakadayan (RAER) 2025-2030’ miampai kinopoobian kolimpuunon kiginumu’ RM10 riong, winonsoi pinotomod montok popomogot ikonomi labus kakadayan, pinopoinggumu’ intodonon nbindopuan om mongingkuri’ aiso’ karaja’ maya’ kosiwatan id siktor pomutanaman,” ka disio.
Hajiji pinoposotol nogi’ do Sabah noondo aparagat popointutun Ikonomi Obulou, kaampai ‘eksplorasi’ asil rahat, intodonon ginoris aanu monginwagu mimpau rahat miagal sistem Kopongolonan Ginoris Terma Lautan (OTEC) om bioteknologi marin.
Suai dilo’, ka disio haro kosiwatan agayo id tiknologi otomou om ikonomi digital, miampai kopoopuan agayho miagal projik Esteel Enterprise Sabah kigatang RM31 bilion.
“Sundung dati’ id ralan di kopoondos diti, kopuriman tokou do kogumuan pongindopuan mikro, okoro’ om gonsuhatan (PMKS) kakal potoguang kaantaban montok maganu modal montok haro ‘inovasi’, gumayo om momoguno poingundar kosiwatan di haro do poinponu’.
“Model kapanakadaian noubasanan, sundung oponsol, nga’ haro timpu osolimbat koponinong kohimpogongan miagal kopomogunaan bansar, ‘proses’ di anaru toi okurian korotian kumaa pongindopuan ‘inovatif’ di osonong id landskap Sabah,” ka disio.
“Koponginsonongan piromutan kumaa kapanakadaian sumpili’ montok monoibau rontob diti kaampai monunsuyan pisuayan kapanakadaian miampai poposodia’ piromutan di asanang kumaa dana om kapanakadaian sabaagi sumpili’ kumaa kapangalasan bank noubasanan.
“Iti kaampai nogi’ mongunsub mongingindapu’ nokoiyonon momoguno model kopoopuan mipadan MyCIF montok popoinggayo pongindopuan diolo’.
“Miampai kapanakadaian di asanang do aanu, kosili ilo’ do posunduran kumaa kopongindopuan id koiyonon poonsokid toi id siktor pinotomod miagal ekoponombuluyan om pomutanaman noubasanan di okoro’, i asaru’ osusa’ maganu kapangalasan noubasanan,” ka disio kawagu.
Hajiji minoboros, kapanakadaian sumpili’ nga’ kosudong nogi’ montok mongindapu’ omulok om inovatif Sabah id kaganaan digital om ‘kreatif’ i momoguno kapanakadaian opulokis montok monuluk pomusarahan diolo’, kopiongoi di sondikoton koporintaan pogun id kopoinggumuan ponit ikonomi.
“Kokito tokou kinoimbulayon sukod wagu mongindapu’ Sabah, lolobi no id kaganaan digital om kreatif, i momoguno koponguhupan di opulokis om ‘responsif’.
“I oponsol, platform ngaawi’ diti kapasaga’ rayat Sabah om mangangapu’ nokoiyhonon miampai mitilombus monokodung pongindopuan Sabah, monginggirot ekosistem ikonomi nokoiyonon om papatantu’ koponsupuan pinuawang kapanahak koundaran kumaa mogigiyon tokou.
“Kopoinggirotan piromutan kumaa kapanakadaian sumpili’ nga’ kopongukab gatang ikonomi padarapas piromutan pangaba’ mantad koumoligan takanon gisom no ekoponombuluyan,” ka disio.
Minoboros isio, MyCIF nopo nga’ inggisaman nasional di oponsol id kapanamangan platform kapanakadaian sumpili’.
“Iso’tonggungan montok mongingkuri’, waya’ araat om mongunsub kopoopuan swasta id pongindopuan tokou. Iti kirati toi mangagapu’ do papaapu’ id pongindopuan Sabah maya’ ECF om P2P, MyCIF umampai do papaapu’ id pongindopuan dilo’.
“Iti kopoinggayo waya’ om monguhup pongindopuan mamagampot rikoton kapanakadaian miampai lobi kosikap. Inggisaman diti kopokito piuhupan ogirot id pialatan koporintaan pogun om kotinanan Pisompuruan miagal Suruhanjaya Sekuriti.
“Oinsanan tokou mamaso monuridong iso’ ekosistem hinombo tikid mongindapu’ Sabah kikosiwatan do lumantoi,” ka disio.
Nunsub disio tikid sanganu pongindopuan, mongindapu’ i ki’imanon akawas om mangangapu’ id Sabah do minsingilo di waya’an kapanakadaian sumpili’ diti.
“Ilo’ okon i ko’ koponguhupan nopo tomod, nga’ karait do kopoburuon mogigiyon, papagaras bakat nokoiyonon om poposiau komogoton oinsanan. Kanou tokou monuridong Sabah i kiginoris asangal om koburu’,” ka disio.


































