Mikroplastik merupakan salah satu bahan pencemar baharu yang terdapat dalam sumber air Malaysia.
Banjir dan pencemaran mikroplastik yang semakin meningkat di Malaysia menimbulkan kebimbangan alam sekitar kepada semua pihak. Terdapat kajian dan laporan mengenai peningkatan mikroplastik di sungai dan kawasan pantai Malaysia.
Menurut Utusan Malaysia, pada 2020, kajian dari Universiti Malaya mendapati sejumlah besar mikroplastik di kedua-dua Sungai Klang dan perairan sekitar pantai adalah disebabkan kejadian banjir besar yang memburukkan lagi isu tersebut. Cuaca Malaysia terdiri daripada dua musim monsun: Monsun Barat Daya (akhir Mei hingga September) dan Monsun Timur Laut (November hingga Mac).
Bahan pencemar plastik seperti beg plastik, puntung rokok, dan botol, sering menyekat sistem saliran di Malaysia. Usaha berterusan seperti membersihkan longkang dan saluran hujan boleh mengurangkan banjir dan meningkatkan kelancaran aliran air.
Pada 2020, rakyat menggunakan kira-kira 148,000 tan plastik untuk pembungkusan makanan bersamaan dengan purata 16.78 kilogram (kg) pembungkusan plastik setiap orang setahun.
Pengurusan sisa plastik yang tidak berkesan menimbulkan ancaman besar kepada negara, meletakkan Malaysia dalam kalangan 10 negara teratas di dunia yang menghadapi isu ini.
Pelan Hala Tuju Malaysia kearah sifar penggunaan-tunggal plastik 2018–2030 mendedahkan daripada 0.9 juta tan sisa plastik yang dihasilkan, hampir separuh (0.4 juta tan) dilepaskan secara tidak wajar ke perairan Malaysia. Ini bukan sahaja mengancam ekosistem tetapi memburukkan lagi risiko banjir tempatan.
Semasa air banjir tidak bergerak atau bertakung, pengangkutan plastik berkurangan sebanyak 90 peratus, dengan kebanyakannya terperangkap di sepanjang tebing sungai dan dataran banjir, mengehadkan penyebaran ke hilir. Kedua-dua gelombang banjir dan pengangkutan plastik berkurangan di sepanjang sungai, dengan pelepasan minimum sahaja ke lautan.
Mikroplastik merupakan salah satu bahan pencemar baharu yang terdapat dalam sumber air Malaysia. Mikroplastik boleh menyebabkan masalah kesihatan yang berpotensi dalam sistem pernafasan dan gangguan endokrin. Selain itu, mikroplastik boleh mengubah organisma kecil di dalam tanah, yang mempengaruhi cara nutrien dikitar semula dan cara tumbuh-tumbuhan. Ini memudaratkan biodiversiti dan juga boleh menjejaskan keselamatan air dan makanan.
Strategi mitigasi memberi tumpuan kepada menambah baik pengurusan sisa dan mengurangkan pencemaran plastik di saluran utama seperti sistem perparitan. Perbadanan Sisa Berjadual (SWCorp) melaporkan bahawa kadar kitar semula Malaysia adalah 30.67 peratus pada 2020. Rekod ini masih lebih rendah berbanding negara maju yang lain.
Kadar kitar semula ditetapkan kepada 40 peratus menjelang 2025, menyasarkan Malaysia perlu mengurangkan pencemaran plastik dengan ketara untuk mengurangkan kesan kepada alam sekitar.
Menambah baik pengurusan sisa plastik juga penting untuk mengelakkan intensiti pencemaran plastik di lembangan lautan.
Pemantauan penyelidikan dan perkongsian data mengenai punca utama, sumber dan kesan pencemaran ini adalah penting untuk menetapkan keutamaan pengurusan dan melaksanakan langkah-langkah mitigasi.
Pihak berkepentingan mestilah sentiasa cakna dan maklum tentang keterukan, trend dan strategi saintifik untuk mencegah atau mengurangkan sisa plastik.
Kerajaan harus menaik taraf sistem perparitan dan melaksanakan kaedah baharu untuk menambah baik pengurusan banjir besar termasuk banjir kilat, mengukuhkan daya tahan terhadap hujan lebat yang sudah dijangkakan.
Dengan mengurangkan pencemaran plastik dan meneruskan usaha penyelenggaraan konsisten, Malaysia bukan sahaja dapat melindungi ekosistem tetapi juga mengurangkan saliran tersumbat, yang seterusnya membantu mengurangkan keterukan banjir Monsun Timur Laut atau banjir kilat di bandar. Tambahan pula, meminimumkan plastik dalam sistem perparitan dan sungai akan mengurangkan risiko pencemaran mikroplastik di laut.
IR.DR. NURUL FARIHA LOKMAN dan IR. DR. SUZANA RAMLI
Pensyarah Kanan,
Kolej Pengajian Kejuruteraan
Universiti Teknologi Mara (UiTM) Shah Alam
